Radyo Akdeniz
17 Ağustos 2017, Perşembe

GEÇEN YÜZ YILLIK TARİHİ CİSİMLEŞTİRİYOR

GEÇEN YÜZ YILLIK TARİHİ CİSİMLEŞTİRİYOR

"Zanaat ve bilgi edin, ona değer ver, Onlarda bir gün sana verir değer." Yusuf Has Hacıb

Rözmat Erbap Maşaripov/ÖZBEKİSTAN

Eski Harezm’in hünerli ustaları tarafından oluşturulan, harikalar yaratan inşaatlar, sanat eserleri hâlâ turistleri hayrete düşürüyor. O eserleri yaratan ustaları milletimiz takdir eder ve ‘Erbap’ ve ‘Ustad’ diye yüceltir. Bu ustalar kendileri kuran inşaatlara adlarını hakkederek, tarihin silsilesinde kendi isimlerini bıraktılar. Bunlara dayanarak biz sadece inşaat ve eşyaların adlarını değil, ama aynı zamanda ustaların isimlerini de öğrene biliriz.

Onlardan Hiva’nın meşhur kıl oymacı, alçı ustası, ressam ve inşaatçı usta Rözmat Erbap Maşaripov’in hayat yolu bize geçen yüz yıllık tarihi cisimleştirir. Rözmat usta 19. yüzyılın sonunda Hiva şehrinde dünyaya geldi. Çocukluktan Hivan’ın ünlü ustalarının hizmetinde olup, onlardan çok şeyler öğrendi. O zamanlarda Muhammed Rahim han Sanı Feruz’un girişimi üzerine Hiva’da pek çok binalar inşa edildi. O yapılarda çalışan ustalar türlü yaşlarda olmalarına rağmen, bir biriyle gül gibi geçiniyordular. Eğer ustalardan birinin başına sıkıntı gelirse, diğer ustalar hep birlikte çözüm bulurlardı. 20. yüzyılın başında Rözmat usta bu gibi ustalar arasında büyüdü ve hünerli ressam ve yetenekli inşaatçı olarak halkın ve hanın dikkatini çekti. Hiva’nın dış kalesi olan ‘Dişan Kale’nin kuzey avlu kapısı ‘Koşa’ avlu kapı kompleksinin yapımında baş usta olarak, bu sanat eserini can gönülden yarattı. Usta 1912 yılında İsfendiyar han’ın (1910-1918) göreviyle ‘Dişan Kale’deki Nurullabay Sarayının kabul bölümünü alçı ve kıl işlerini iyice bilen Hudaybergen hacı, Hürmet nakkaş, Quryaz çakkan, Babacan bala gibi ustalarla birlikte berpa ettiler.

Binanın yapım tarihine  bir bakalım şimdi. Hanın veziri Seyit İslam Hoca han fermanından son çırağı Rahimbergen mahramı Sahibikar (yapımın baş ustası) olarak tayin etti. Tıp bilimleri doktoru O.A. Abdullayev’in ‘Harezm’da tıbbıyat’ eserinde şöyle cümleler var: ‘İslam Hoca gene Moskova’ya gider ve şehrin başkanı N.I.Guchkov kabulünde olur. Moskova şehrin başkanı onu Moskovalı mimar A.M.Ropa ile tanıştırır’. A.M.Ropa ile mimarlar Hiva’yı ziyaret ederler ve hastane, telgraf, bağlantı ve büyükelçiler kabulü için otel projesini danışırlar. Proje hazırlanır ve yapımı başlanır. 1911-1913 yıllarında kurulan bu hastanenin yapımı için ayrıca pişmiş tuğlalar hazırlanan. Tuğlanın kili şehir yakınında olan Avaz Dünek köyünden getirilip özel işlemden sonra 4 tane kazanda pişirilir. Tuğla pişirme ve duvar örme işlerinde Babacan humbuz, Matyaz bala, Hasan pirsiyan, Kuryaz babacan ve başka ustalar çalıştılar. Sarayın damı ince demir levhalarla üç köşeli şemsiye şeklinde ört ilmiş. Saray 7 odadan oluşuyor ve kapı, pencere, parke döşemeleri Akmescit’li ustalar yapmışlar. Kabul odasının odalarının hepsi biri biriden farklıdır. Duvar ve tavanda olan alçı ve kil oyma işlerini Rözmat erbap Masharipov, Nurmet usta, Hudaybergen Hacı, Kuryaz babacan ve başkalar yerine getirmişlerdir. Alçı ve kilin karışmasından yapılan duvarlara Vaisyaz Matkarımov yağlıboyalarla renk vermiş, tavandaki güller ve melekler resimlerini Rus ressamları yapmışlardır. İslam dininde müsaade edilmeyen böyle meleklerin resimlerini yapmaya hanin veziri ve kaynatası İslam Hoca izin vermiş. İslam Hoca çağının büyük bilgini ve ileri görüşlü adamı idi. Otelin ikinci odası ziyafet için ayrılıp, ölçüleri 8x14 m, yüksekliği 6m. 4. oda hanın odası olarak belirlenmiş olup, orda çeşitli anlaşmalara imza atılmış. 8 köşeli yuvarlak salon diye bilinen bu odanın çapı 10 m, yüksekliği 7 metredir. Hanın devrinde bu hanenin her köşesine 1.5x3 metreli ayna koyulmuş. Bu odanın tavanı ağaçtan yapılmış ve ona ustalıkla ince geometrik şekiller çizilmiş ve altın ile süslenmiş. Tavan dekorunda Hiva’lı ustalar Babacan Kalender, Maşerip Kalender, Vaisyaz Matkerimov ve başkalar yeteneklerini sergilemişler. Tavanın aşağındaki duvarlara koyulan dalgalı kornişler Rusya’dan özel kâğıtlara sarılmış şekilde getirilmiş. Altıncı odanın ortasına alçı ve kil oymacılığı ustaları tarafından Müslümanlar simgesi – hilal ve yıldızlar tasviri nakşedilmiş. Üstelikle Rus ustaları bu oda tavanının dört yanına melek resimlerini yağlıboya ile çizmişler. Sonuçta aynı odada Müslüman ve Hıristiyan dinine ait işaretler çıkmış.

Otelin 7. odasının tavanına tavus teleğinin gülleri güzel bir şekilde çizilmiş ve türlü renkte güzel taşlar koyulmuş. Duvarındaki alçı oyma bezeği çok nazikçe yapılmış ve bronz renkle boyanmış. Han sarayını kış günlerinde ısıtmak için Rusya’dan 7 tane çini sobalar getirilmiş. Bu sobalar tek karolardan oluşturulmuş ve onları Rus ustaları kumuşlar. Sobalar çöl odunları ile ısıtılmış. Hiva Hanlığı için başka bir yenilik otel için elektrik avizelerin getirilmesi oldu. Avizeler büyük ve ağır olduğu için sarayın damında özel tahtadan konstrüksiyonlar yapılmış. O piramit şeklindeki konstrüksiyonlara avizeler asılmış. Avizelerdeki ampulleri açmak için Hıva’ya on altı beygir gücüne denk küçük motor getirildi. Hiva’da ilk kez elektrik ampulü Volga nahırı yanındaki Sızıran şehrinden davet edilen Musa Sanaboviç Yengiorazov açmış. Kabul evinin yapısı için hazineden 70 bin altın harcandı. Böyle büyük yapıda hanın dikkatini çeken Rözmat ustaya ustaların ustası ‘Erbap’ unvanı verildi ve kaftan hediye edildi. Bu olaydan sonra ustanın adı Rözmat Erbap diye halk içinde meşhur oldu ve Han onu Kıble Tazebağ’deki ve Arka Tazebağ’deki yaz sarayı yapımına davet etti. Ustanın ömrü arkeolojik sitelere bağlıdır. Usta onların sadece yapımında değil aynı zamanda tamirinde de katılmış. Merhum tarihçi usta Kamil Abdullayev’in babası Abdulla Baltayev’e yadigâr olarak yazılan ‘Bezeklere yazılan ömür’ risalesinde usta üzerine çok güzel şeyler yazılmış. Ona göre usta 1930-1935 yıllarında Hiva’daki yıkılmış çok arkeolojik siteleri (Köhne Ark ve Taş Havlu Sarayları 1936-1937) başka ustalarla birlikte tamir etmiş.                                                             

Beğendim 0 Muhteşem 0 Haha 0 İnanılmaz 0 Üzgün 0 Kızgın 0

Zanaat bilgi edin ona değer ver Yusuf Has Hacıb Rözmat Erbap Maşaripov Özbekistan

Haber Yorumları

Habere Ait Yorum Bulunmamaktadır.

Yorum Yazın

CAPTCHA security code

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

Sonuçlar
    Takımlar O G B M Av P
1 Galatasaray 1 1 0 0 3 3
2 Kasımpaşa 1 1 0 0 2 3
3 Yeni Malatyaspor 1 1 0 0 2 3
4 Beşiktaş 1 1 0 0 2 3
5 Trabzonspor 1 1 0 0 1 3
6 Akhisar Bld. Genç. 1 1 0 0 1 3
7 Medipol Başakşehir 1 1 0 0 1 3
8 Fenerbahçe 1 0 1 0 0 1
9 Göztepe 1 0 1 0 0 1
10 Gençlerbirliği 1 0 1 0 0 1
11 Karabükspor 1 0 1 0 0 1
12 Atiker Konyaspor 1 0 0 1 -1 0
13 Bursaspor 1 0 0 1 -1 0
14 Medicana Sivasspor 1 0 0 1 -1 0
15 Aytemiz Alanyaspor 1 0 0 1 -2 0
16 Osmanlıspor FK 1 0 0 1 -2 0
17 Antalyaspor 1 0 0 1 -2 0
18 Kayserispor 1 0 0 1 -3 0
Şampiyonlar Ligi
UEFA
Alt Lig
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı